Gooi de managers eruit [06-09-2019]

De zorg blijft een zorg. En het wordt alleen maar erger. Ontevreden medewerkers keren en masse de sector de rug toe. Daarmee worden de problemen verder verergerd, want de werkdruk voor de overgebleven medewerkers wordt daardoor nog groter, met als gevolg ….. Het is een neerwaartse spiraal, om niet te zeggen een draaikolk, die alleen door zeer ingrijpende maatregelen kan worden doorbroken. Nog meer geld? Wellicht, maar kijk eerst maar eens naar het management van de instellingen. De grote onvrede onder de medewerkers ligt echt niet primair bij de hoogte van het loon. Uit een onderzoek van een promovenda onder medewerkers in de thuiszorg kwam als eerste klacht naar voren, dat men geen goede zorg meer kon verlenen, enerzijds door de administratieve lasten, anderzijds door de werkdruk. Geen tijd, geen tijd. En het kan echt anders. Het veel geroemde voorbeeld van Buurtzorg krijgt veel te weinig navolging. Bij Buurtzorg bepalen de medewerkers zelf, in teamverband, hoe zij zorg verlenen. De administratieve rompslomp wordt tot het minimum beperkt, de autonomie van de teams geoptimaliseerd. Wat in de thuiszorg kan, kan ook in instellingen. Zo zet de Zorggroep Elde Maasduinen (ZGEM), met twaalf locaties in de omgeving van Waalwijk, in op het vergroten van het geluk van de bewoners én van de medewerkers, lees ik in het Brabants Dagblad. Daarvoor is een budget beschikbaar van drie tot vier ton per jaar. Voor de cliënten worden cliëntondersteuners aangesteld, voor de medewerkers een Chief Happiness Officer en een ‘trainer leefgeluk’. Daarnaast wordt er een grotere verantwoordelijkheid neergelegd bij de teams. Zij mogen zelf hun roosters samenstellen, er zijn maatregelen om de gezondheid te bevorderen en de mogelijkheden voor scholing worden vergroot. Dat is mooi, maar….
Wat mij zo verbaast is dat dit gepresenteerd wordt als iets nieuws en revolutionairs. Het kalf is nog net niet verdronken en met man en macht wordt geprobeerd de put te dempen. Echter, al in 2004 verhaalde ik in mijn boek De duurzame arbeidsorganisatie over Schwellengrebel, een zorginstelling in Utrecht. Daar werd toen al (een steeds grotere) verantwoordelijkheid en autonomie bij de teams neergelegd. Daar was geen Chief Happiness Officer voor nodig, wel een directeur met visie. Buurtzorg is al sinds 2006 actief. Ook daar onder aanvoering van een man met visie: Jos de Blok. Het is trouwens de moeite waard om een belangrijke les van Buurtzorg niet te vergeten: minimaliseer het management. Want daar ligt bij veel instellingen de bottleneck. Dus ZGEM, gooi ze eruit, die baasjes en bazinnetjes. Dan heb je ook geen Chief Happiness Officer meer nodig. En evenmin een trainer leefgeluk. De medewerkers weten heus zelf wel wat daarvoor nodig is.*

• Zie ook het artikel Veranderen van onderop in de ouderenzorg van Anneke Offereins en Klaas ten Have. Tijdschrift voor HRM, 2016, editie 5.